top of page

Kumar Oynama İsteğinin Arkasındaki Nöropsikoloji


Kumarhanelerin yani casinoların her zaman insan doğasına açılan güçlü bir pencere olduğuna inandım. Casinoda kumar oynamak derinlemesine irrasyonel bir davranıştır çünkü kazanma olasılığı açıkça bizim aleyhimizedir. Uzun vadede, bu aptalca şans oyunlarını oynayarak hepimiz büyük miktarda para kaybederiz. Ve yine de, bahis yapmak eğlencelidir! Bir slot makinesine binlerce lira atmaktan, bir topun kırmızı bir sayıya gelip gelmeyeceğini görmekten veya yeşil bir keçe masada bir çift zar atıp atmadığımızı görmekten tuhaf bir şekilde zevk alınır.

Tabii ki, soru şu ki, neden kumar eğlencelidir?Neden kazandığımız parayı çeşitli rastgele oyunlarda israf etmeyi seçiyoruz?


Neuropsychopharmacology dergisinde yayınlanan yeni bir makale, Britanya Kolumbiyası Üniversitesi ve Oxford Üniversitesi'nden sinirbilimcileri cazibeyi açıklamaya yardımcı oluyor. Onların cevabı, "neredeyse kazandığımız anların" (near-miss) etkisi etrafında dönüyor. Örneğin, üç yerine iki kiraz gösteren bir slot makinesini düşünün, veya 22'ye kadar sayı toplayan bir blackjack eli, veya 2 yerine 4'e düşen bir rulet dönüşü. Bu tür kayıplar acı vericidir. Ve son derece heyecan vericidir. Aslında, önceki araştırmalar bir slot makinesindeki "near-miss"lerin özellikle zorlayıcı kumarbazlar için sarhoş edici olduğunu göstermiş, dopaminerjik orta beyindeki aktivitede bir artışa neden olmuştur.


Bu "neredeyse kazanmak" etkisi üzerine yeni makale, neredeyse kazanmak ya da near-miss etkisinin moleküler mekaniklerini araştırıyor. Bilim insanları, fare davranışlarını test etmek için zeki bir paradigma kurarak işe başladılar, bir tür kemirgenler için kumarhaneye benzer bir ortam! Kafesin üzerinde üç flaşör ışığı mevcut, bu da bir slot makinesinin üç tekerleğiyle "geçerli bir benzerlik" taşıyor. Eğer üç ışık da aynı anda yanarsa, fare oyunu kazanmış oluyor, bu da hayvanın bir kolu çekerek ödüllendirici bir yem taneciği toplaması anlamına geliyor. Ancak, fareler bu kolu, kazanmadıkları zaman çekmişlerse yani üç ışık yanmamışsa, bir zaman cezası alıyorlar ve ışıkların tekrar yanmasını birkaç dakika beklemeleri gerekiyor. "Beklemek" kötü bir şey yani bir ceza.



İşte sonuçların ilginç hale geldiği nokta burası: Fareler, kazanma denemesinden (üç ışık) sonra ödül kolu basma olasılığı çok daha yüksek olmasına rağmen, aynı zamanda iki ışık yanıp sönünce "neredeyse kazanma etkisi" dolayısıyla kolu sıkmaya eğilim gösterdiler. Bilim insanlarına göre bu, ödül devrelerimiz için bazı içsel çekiciliğe sahip olduğunu, beyin hücrelerini kazandığımızı düşünerek kandırdığını öne sürüyor, oysa aslında kaybettik.


Dahası, çeşitli ilaç manipülasyonları hayvanların davranışlarını daha dramatik olarak etkiledi. Dopaminin sinaptik boşalımını arttıran çeşitli bileşikler verildiğinde - amfetaminler veya dopamin reseptör agonistleri gibi - fareler ödül arayışına bir near-miss'ten sonra daha da fazla eğilim gösterdiler, bu da bir zaman cezasına yol açtı. Bu, dopamin nöronlarımızın bakış açısından, near-miss'lerin gerçek kazançlardan neredeyse ayırt edilemez olduğunu gösterir. Her iki geri bildirim türü de ödül devrelerimizi uyarır, bu nedenle kumarhaneler, neredeyse kazanmışsınız hissi verecek yüzlerce oyunlara ve algoritmalara yatırım yapar. Bir kumarhane için, "neredeyse kazanmak etkisinin" güzelliği açıktır: Para kaybettirir ancak kazanmış gibi hissettirir. Sonuç olarak, kumarhane bizi soyarken mutlu etmeyi başarır.


Memeli beyni neden böyle tasarlanmış olabilir? Tabi ki kumar için evrimleşmedik. Daha ziyade, neredeyse kazanma etkileri gerçek beceri gerektiren faaliyetlerde motive olmamıza yardımcı olur. Diyelim ki basketbol oynamayı öğreniyoruz. İlk başta, atışlarımız her bir tarafa gidecek, adeta rastgele tuğla atar gibi! Ve yavaş yavaş daha iyi hale geldikçe, bu atışlar hedefe daha da yaklaşacak. Hatta birkaç tanesi içeri girebilir, bu oldukça heyecan vericidir. Ama asıl heyecan verici olanlar köşeden sekip çıkanlardır. Yani neredeyse başardıklarımız. Yani near-miss'lerin amacı, formumuzu yavaş yavaş iyileştirirken bizi motive etmektir. Sadece başarılarla heyecanlanırsak, hemen vazgeçeriz, bu nedenle beyin aynı zamanda ilerlemenin kaydedilmesi için bir mekanizmaya da ihtiyaç duyar.


Yine de bu yararlı hücresel mekanizma, şans oyunları tarafından acımasızca yanıltılmaktadır. Slot makinelerinde beceri yoktur; zar atmak yetenek gerektirmez. Ve bu yüzden, near-missler sayesinde etrafa dopamin saçan nöronlarımız - beyindeki neşeli maskotlar - bizi ileriye doğru itmeye devam eder, oynamaya devam etmemiz için ısrar eder. Maalesef, daha iyi olduğumuz tek şey para kaybetmektir.


Kaynak:
Dopamine Modulates Reward Expectancy During Performance of a Slot Machine Task in Rats: Evidence for a ‘Near-miss’ Effect: https://www.nature.com/articles/npp2010230
Gambling Severity Predicts Midbrain Response to Near-Miss Outcomes: http://www.jneurosci.org/content/30/18/6180.short

1.261 görüntüleme0 yorum

Son Yazılar

Hepsini Gör

コメント


bottom of page